Danh mục

“Góc khuất” trong cuộc đời lẫy lừng của bà Nguyên phi “hai lần buông rèm nhiếp chính”

Thứ hai, 12/11/2012 10:50

Là một phụ nữ sáng danh trong lịch sử nước nhà, Nguyên phi Ỷ Lan, ngoài tài trị quốc, an dân bà còn có công việc chống xâm lược, chấn hưng Phật giáo.

Truyền kỳ về “cô gái đứng tựa gốc lan”

Cho đến nay, tên thật của bà cũng chưa được xác định rõ. Có sách ghi là Lê Thị Yến, có sách chép là Lê Thị Yến Loan, hay Lê Thị Mệnh… Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” cũng chỉ ghi các tên hiệu “Ỷ Lan phu nhân”, “thần phi”, “Nguyên phi” và “Hoàng thái hậu”, trong đó có đoạn: “…Vua (tức Lý Thái Tông) tuổi lớn,40 chưa có con trai, sai chi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa, đến sau Ỷ Lan phu nhân có mang, sinh thái tử Càn Đức, tức Nhân Tông (Tục truyền rằng vua cúng khấn cầu tự chưa thấy hiệu nghiệm, mới đi chơi khắp các chùa quán. Xe vua đi đến đâu, con trai, con gái đổ xô đến xem không ngớt, duy chỉ có một người con gái hái dâu cứ đứng tựa trong bụi cỏ lan. Vua trông thấy, cho đưa vào cung, được vua yêu, phong làm Ỷ Lan phu nhân…)”.

Chính sử chỉ ghi có vậy, xong truyền kỳ về cô gái hái dâu (hay cắt cỏ) vào cung vua Lý được dân gian thêu dệt khá sinh động:

Một sớm mùa xuân vua về viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thành), dân làng mở hội nghênh giá. Thánh Tông hoàng đế cùng hòa vào dân chúng trong hội làng đông vui. Trai gái, già trẻ các làng đều ra rước vua. Đoàn xa giá của vua đi đến đâu, các làng lân cận nô nức, đổ xô về phía ấy. Duy chỉ cô thôn nữ xinh đẹp của làng Sủi vẫn điềm nhiên hái dâu, xem việc ngự giá của vua không có quan hệ gì đến mình. Lý Thánh Tông thấy làm lạ, bèn cho đòi người con gái có vẻ “kiêu căng” đang đứng bên lương dâu kề gốc lan ấy đến trước kiệu rồng để hỏi. Cô gái ung dung nhẹ nhàng đến quỳ tâu: “Thiếp là con nhà nghèo hèn, phải làm lụng đầu tắt mặt tối, phụng dưỡng cha mẹ, có đâu dám mong đi xem rước và nhìn mặt Rồng”.


Bà Triệu và Nguyên phi Ỷ Lan - Ảnh Internet

Vua thấy cô gái ăn mặc quê mùa, nhưng cử chỉ đoan trang, lời nói dịu dàng, đối đáp phân minh, lễ nghĩa khác hẳn những người con gái mà vua đã từng gặp. Yêu vì sắc, trọng vì nết nên vua cho cô gái theo long giá về kinh đô. Cô thôn nữ được đón về cung vua ấy là Yến cô nương xinh đẹp, nết na của làng Siêu Loại (Sủi). Nhờ “thong minh vốn sẵn tính trời”, được học tập, trau giồi, Yến cô nương đã trở thành một cung phi “nổi danh tài sắc một thời”, kinh sử làu thông, văn chương uyên bác. Lý Thánh Tông đem lòng yêu mến, sau khi nàng sinh Thái tử Càn Đức thì được phong làm Ỷ Lan phu nhân, đánh dấu kỷ niệm về người con gái “đứng tựa gốc lan” năm nào.

Bình tán về sự kiện này, hậu thế có ngươi cho rằng việc Yến cô nương đứng riêng ra một chỗ chẳng phải điểm nhiên, hay thờ ơ gì, mà chỉ cốt để nhà vua chú ý tới mình nhiều hơn. Còn việc cô đang “hái dâu”, hay “cắt cỏ” gì đó, thì cũng là để nhấn mạnh về nguồn gốc dân giã, hay lam hay làm như cô Tấm trong cổ tích mà thôi (!)

Hai lần buông rèm nhiếp chính

Tháng 2 năm Kỷ Dậu (1069), vua Lý Thánh Tông thân chinh đi đánh Chiêm Thành. Trước khi đi, nhà vua tin cậy trao quyền điều khiển chính sự ở triều đình cho Ỷ Lan nguyên phi. “Trận này, vua đánh Chiêm Thành mãi không được, đem quân về đến Châu Cư Liên (Tiên Lữ, Hưng Yên), nghe tin Nguyên phi giúp việc nội trị, lòng dân cảm hóa vui vẻ, trong cõi yên tĩnh, tôn sùng Phật giáo, nhân dân gọi bà là Quan Âm, vua nói: “Nguyên phi là đàn bà còn làm được như thế, ta là đàn ông thì được việc gì!”. Lần đi đánh nữa, lần này đánh được”.

Năm Nhâm Tý (1072) tháng riêng mùa xuân, Lý Thánh Tông mất, Hoàng thái tử Càn Đức lên ngôi, tức vua Lý Nhân Tông. Khi ấy vua mới lên 7, “tôn mẹ là Ỷ Lan nguyên phi lên làm Linh Nhân hoàng thái phi; mẹ đích là hoàng hậu Thượng Dương Dương thị làm hoàng thái hậu, buông rèm cùng nghe chính sự, thái sư Lý Đạo Thành giúp đỡ công việc”. “Để chấn hưng văn hóa, Linh Nhân Hoàng thái hậu đã cho xây Quốc Tử Giám vào năm 1076 và mở khoa thi Nho học đầu tiên để chọn người hiền tài vào năm 1075.

Trước họa quân Tống kéo sang xâm lược, vua Lý Nhân Tông lúc ấy chưa quá 10 tuổi, Ỷ Lan đã bỏ qua hiềm khích cũ, điều Lý Đại Thành đang chấn ải Nghệ An về trao lại chức Thái sư, cùng ông lo việc binh lương chuyển ra tiền tuyến. Chiến thắng vang dội trên dòng sông Như Nguyệt (1076) đã buộc nhà Tống phải công nhận Đại Việt là một quốc gia độc lập năm 1077, ngoài tài cầm quân của vị anh hùng kiệt xuất Thái úy Lý Thường Kiệt, thì không thể không kể đến công lao to lớn của Hoàng thái hậu Ỷ Lan.

“Góc khuất” của “Bà Tấm” Kinh Bắc

Xuất than là một thôn nữ nên khi sống trong cảnh lầu son gác tía, Ỷ Lan vẫn không quên những nỗi thống khổ của người dân nghèo. Khi chấp chính, bà đã tự mình hoặc cùng vua ban hành nhiều chính sách ích quốc lợi dân. Hai việc có tính chất công đức của bà là “chuộc người” (năm 1103) và việc đề xuất lệnh cấm trộm trâu và giết trâu bừa bãi” (năm 1117) đã được “Đại Việt sử ký toàn thư” chép lại. Theo đó, đối với những phụ nữ nông dân vì cùng khổ phải đem than gán nợ cho nhà giàu, bà cho xuất của trong kho chuộc về và xây dựng chồng con cho họ. Việc này được sử thần Ngô Sĩ Liên khen là “Thái hậu đổi mệnh cho họ cũng là việc nhân chính vậy!”.

Với nông dân thì “con trâu là đầu cơ nghiệp”, thấu hiểu điều đó nên bà đã đề xuất với vua: “Gần đây người kinh thành và làng ấp đã có kẻ trốn đi chuyên nghề trộm trâu. Nông dân cùng quẫn. Mấy nhà phải cày chung một trâu. Trước đây, ta đã từng mách việc ấy, và nhà nước đã ra lệnh cấm. Nhưng nay việc giết trâu lại có nhiều hơn trước”. Nghe lời Thái hậu, Nhân Tông bèn ra lệnh phạt rất nặng những người những người trộm và giết trâu, phạt cả vợ và con của hàng xóm về tội không tố giác.

Là một người sùng đạo Phật, Ỷ Lan rất siêng làm việc từ thiện, xây dựng đình chùa, tính ra đến hơn 100 chùa cả thảy. Ngoài giờ nhiếp chính, bà cũng năng lui tới chùa chiền đàm đạo với những cao tăng về phật pháp, có những bài kinh, câu kệ của bà còn truyền tới đời nay. Chính vì những công tích đó mà dân gian thường gọi bà là “Phật giáng thế” hay “bà Tấm” Kinh Bắc. Sau khi Ỷ Lan qua đời vào mùa thu, tháng 5, ngày 25 (1117), nhân dân đã xây dựng nhiều ngôi đền thờ ở khắp nơi để tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ ân đức, công lao của bà.

Tuy nhiên trong cuộc đời lừng lẫy của Nguyên phi Ỷ Lan cũng không tránh khỏi những “góc khuất”, thậm chí “tỳ vết”. Cứ theo chính sử thì năm 1073 “Giam Hoàng Thái hậu Dương thị, tôn Hoàng Thái phi làm Linh Nhân Hoàng Thái hậu. Linh Nhân có tính ghen, cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: “Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng, thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?”. Vua bèn sai đem giam Dương Thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết, chôn theo lăng Thánh Tông”.

Về việc này, sử thần Ngô Sĩ Liên có lời bàn: “Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích Thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư?... Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chỉ vì can gián chuyện ấy”. Theo chính sử, “tục truyền rằng Thái hậu hối về việc Thượng Dương thái hậu và các thị nữ vô tội mà bị chết, làm nhiều chùa Phật để xám hối rửa oan”. Cũng theo chính sử: “ Mùa thu tháng 7, ngày 25 (1017), Ỷ Lan Hoàng Thái hậu băng hà, hỏa táng; bắt 3 người thị nữ chôn theo”. Thêm nữa, trong vụ án “Hồ Dâm Đàn” (1096), việc thái sư Lê Văn Thịnh bị triều đình vu cáo là “hóa hổ giết vua” rồi bị đày lên Thao Giang, người ta thấy ít nhiều có bóng dáng bàn tay đạo diễn của Nguyên phi Ỷ Lan xuất phát từ tranh chấp về ý thức hệ  Phật giáo (Quốc giáo) và Nho giáo (đang lên).

Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học Việt Nam) thì: “Việc Ỷ Lan Nguyên phi giết 72 hay là 76 cung nữ là có thật. Nhưng “soi” hành động đó dưới vương triều phong kiến đó, thì nó có nguyên do của nó. Thời kỳ đó có tục “tuẫn táng”, tức là vua, hoàng hậu hay thái hậu mất thì đôi khi triều đình cũng chôn theo cung phi để hầu. Chính vì vậy, ta cũng phần nào hiểu cho bà. Đó có thể coi là những điểm đen trong cuộc đời của Ỷ Lan. Ỷ Lan có công 8 phần, lỗi chỉ 2 phần”. Giáo sư sử học Lê Văn Lan cũng cho rằng: “Trong sự nghiệp làm chính trị thì âu đấy cũng là chuyện thường thấy…”!

Câu chuyện pháp luật

Tin được quan tâm

Kể từ bây giờ, người dân mượn xe máy ra đường phải mang theo giấy tờ này nếu không sẽ bị CSGT phạt tới 8 triệu

Xe máy là phương tiện giao thông chủ yếu và phổ biến nên hiện tượng mượn xe máy của nhau rất hay gặp. Tuy nhiên...
Kiến thức 3 ngày, 17 giờ trước

Thành phố duy nhất của Việt Nam được đặt theo tên một người phụ nữ phấn đấu trở thành đô thị loại 1 trong năm 2025

Sau 30 năm hình thành và phát triển, thành phố đã đạt được nhiều thành tựu, từ chỉnh trang đô thị, phát triển kinh tế,...
Kiến thức 2 ngày, 5 giờ trước

Từ nay tới hết năm 2025, CSGT toàn quốc tập trung xử lý các vi phạm giao thông này

Vi phạm giao thông năm 2025 được xử lý nghiêm khắc xiết chặt hành vi tham gia giao thông hơn so với trước đây, người...
Kiến thức 1 ngày, 8 giờ trước

Người dân cần lưu ý: Từ 1/6/2025, thẻ bảo hiểm y tế giấy sẽ chỉ được cấp mới trong 3 trường hợp đặc biệt

Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam vừa ban hành Công văn số 168/BHXH-QLT ngày 26/3/2025, quy định rõ từ ngày 01/6/2025, thẻ bảo hiểm...
Kiến thức 1 ngày, 3 giờ trước

Bắt đầu từ tháng 5/2025: Thẻ ATM truyền thống sẽ bị vô hiệu hóa, thay bằng thẻ ảo hoàn toàn?

Rất nhiều người quan tâm, có phải sang tháng 5/2025, thẻ ATM truyền thống sẽ bị khóa, thay bằng thẻ ảo, điều này có đúng...
Đời sống số 1 ngày, 10 giờ trước

Lần đầu tiên Việt Nam có 2 thành phố trực thuộc Trung ương liền kề nhau, là thành phố nào?

Từ năm 2025, Việt Nam có tổng cộng 6 thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP...
Kiến thức 3 ngày, 15 giờ trước

Tin cùng mục

Tin vui: Đất nông nghiệp xen kẹt trong khu dân cư sẽ được cấp sổ đỏ nếu đáp ứng điều kiện này

Theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định số 102/2024/NĐ-CP quy định đất xen kẹt sẽ vẫn được cấp sổ đỏ (Giấy chứng nhận quyền...
Kiến thức 8 giờ, 57 phút trước

Những cung hoàng đạo nào cần thận trọng và điều chỉnh vào thứ ba ngày 8/4, tức ngày 11 tháng 3 âm lịch?

Quy luật tự nhiên là quy luật cơ bản của mọi vật trong vũ trụ và cũng là chuẩn mực mà chúng ta nên tuân...
Đời sống số 8 giờ, 58 phút trước

Loại gỗ hóa ngọc quý hiếm hàng triệu năm tuổi được định giá 600 tỷ đồng, Việt Nam sở hữu một khúc nặng 8 tấn

Loại gỗ quý giá này có màu sắc đa dạng, từ xám, nâu đến đỏ, cam vàng và đen; trong đó, màu xanh ngọc bích...
Kiến thức 8 giờ, 2 phút trước

Trắc nghiệm tâm lý: Bạn nhìn thấy gì ngay từ cái nhìn đầu tiên? Kiểm tra xem bạn sẽ gặp được người cao quý của mình ở đâu trong cuộc đời

Việc bạn nhìn thấy gì ngay từ cái nhìn đầu tiên có thể phản ánh phần nào về tương lai và các mối quan hệ...
Đời sống số 8 giờ, 19 phút trước

Người dân cần chú ý: Theo quy định mới, những trường hợp này sẽ bị hủy sổ đỏ đã cấp

Luật Đất đai mới sẽ bổ sung thêm một số trường hợp thu hồi sổ đỏ đã cấp.
Kiến thức 8 giờ, 29 phút trước

Người nổi tiếng quảng cáo sai công dụng sản phẩm thì ai là người chịu trách nhiệm?

Thời gian qua, việc người nổi tiếng bị “tố” quảng cáo sai sự thật về các sản phẩm tiêu dùng, thực phẩm… thông qua các...
Dòng sự kiện 9 giờ, 32 phút trước

Tin mới cập nhật

Quy tắc ngầm giữ hôn nhân của Hari Won và Trấn Thành suốt 10 năm được bạn thân tiết lộ

Hoa hậu Thu Hoài đã tiết lộ Hari Won và Trấn Thành có những quy tắc ngầm để gìn giữ hôn nhân gần 1 thập...
Chuyện làng sao 3 giờ, 7 phút trước

Vợ Đức Tiến phản ứng thế nào khi bị soi chụp ảnh với trai lạ?

Vợ Đức Tiến - Hoa hậu Bình Phương có phản ứng cực gắt khi bị soi khoảnh khắc tế nhị trên mạng xã hội.
Chuyện làng sao 3 giờ, 8 phút trước

Người hưởng lương hưu 124 triệu đồng/tháng có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Thông tin về một trường hợp người dân tại TP.HCM nhận mức lương hưu lên đến 124 triệu đồng/tháng đã gây xôn xao dư luận....
Kiến thức 3 giờ, 12 phút trước

Hải Tú lột xác với style lạ chưa từng thấy, dân mạng soi ra điểm trùng hợp với Sơn Tùng

Nhiều cư dân mạng không khỏi bất ngờ trước màn lột xác theo style đầy độc lạ này của Hải Tú.
Chuyện làng sao 6 giờ, 40 phút trước

Tử vi ngày 8/4/2025 của 12 con giáp: Tuổi Tuất sự nghiệp thăng tiến, Dần gặp rắc rối

Cùng xem tử vi dự đoán gì về vận mệnh, tình duyên, cuộc sống,... của 12 con giáp trong ngày 8/4/2025.
Đời sống số 6 giờ, 41 phút trước

Cận cảnh tiệc sinh nhật của Lệ Quyên: Quy mô hoành tráng, con trai làm điều bất ngờ cho mẹ

Loạt ảnh trong tiệc sinh nhật của Lệ Quyên được công chúng quan tâm hơn cả.
Chuyện làng sao 6 giờ, 42 phút trước

Khả Như xuất hiện tình tứ bên Huỳnh Phương, màn lên đồ giấu dáng gây chú ý

Khả Như đã gây chú ý hơn cả khi đăng tải loạt ảnh bên Huỳnh Phương.
Chuyện làng sao 6 giờ, 43 phút trước

Sao Việt 7/4: Trang Trần nhặt đồ trong thùng rác; MC Mai Ngọc tiết lộ giới tính con đầu lòng

Tin sao Việt 7/4/2025: Hình ảnh cựu người mẫu Trang Trần lượm đồ trong thùng rác gây bàn tán. MC Mai Ngọc mở tiệc chào...
Chuyện làng sao 8 giờ, 2 phút trước

Tiền thu từ việc xử phạt vi phạm về an toàn giao thông sau khi nộp vào ngân sách nhà nước thì cơ quan nào được sử dụng?

Chính phủ đã ban hành Nghị định 176/2024 quy định việc quản lý, sử dụng kinh phí thu từ xử phạt vi phạm hành chính...
Dòng sự kiện 9 giờ, 47 phút trước

Ở Việt Nam có 3 nghề hái ra tiền dành riêng cho nhóm tính cách hiếm, kiếm 70 triệu đồng/tháng không khó

Những người thuộc nhóm tính cách hiếm có dễ dàng kiếm được mức thu nhập cao nếu làm trong 3 ngành nghề dưới đây.
Kiến thức 9 giờ, 51 phút trước