Danh mục

Chuyện ít biết về ngôi nhà của Bá Kiến ở làng “Vũ Đại”

Thứ hai, 13/02/2012 09:34

Người ta biết đến "Bá Kiến" và làng "Vũ Đại" thông qua tác phẩm "Chí Phèo" của cố nhà văn Nam Cao. Nhưng, rất ít ai biết đến những câu chuyện thăng trầm xung quanh ngôi nhà Bá Kiến thực, vốn là nguyên mẫu trong tác phẩm xuất sắc của cố nhà văn này.


Ngôi nhà Bá Kiến còn được lưu giữ tới nay.

"Báu vật" của làng  

Men theo tỉnh lộ 972 dọc sông Châu khoảng 40km thì đến làng Đại Hoàng, xã Nhân Hậu, phủ Lý Nhân (nay là xóm 11, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, Hà Nam)- một địa danh đi vào văn học một thời. Tại đây, vẫn còn ngôi nhà cổ của "Bá Kiến" nổi tiếng. 

Hiện có rất ít tư liệu chính thống nói về xuất xứ của ngôi nhà này, tuy nhiên người dân ở đây vẫn xem ngôi nhà cổ giống như "báu vật" của làng. Cũng bởi một điều, ngôi nhà đã từng chứng kiến bao thăng trầm của những tầng lớp người trong xã hội xưa, nó cũng là chứng tích ghi dấu về một chế độ phong kiến ở Bắc kỳ thời bấy giờ. Tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng 900m2, cửa ngoảnh theo hướng Tây-Nam. 

Theo những tài liệu và căn cứ vào xuất xứ của nó, căn nhà hiện nay đã tồn tại trên 100 năm. Những hoa văn và cấu trúc của căn nhà hiện vẫn còn được lưu giữ khá nguyên vẹn và được thiết kế rất đặc biệt. Nhà được kết cấu theo kiểu lộn thềm ngưỡng chồng, tàu bảy then trâu chồng chóp. 

Nhà có 3 gian theo truyền thống người Việt Nam với 4 hàng cột và tổng cộng 16 cột chủ yếu bằng gỗ lim. Chân cột được kê đá tảng, là một loại đá xanh được đẽo gọt công phu và giống nhau đến 99%. Mái nhà được lợp duy nhất một loại ngói âm dương theo kiểu bít đốc, hai đầu bờ nóc có đấu vuông giật cấp. Cửa ghép bức bàn, ngoài hiên có một hàng dãi dùng (hay còn gọi là tấm liếp) chống nắng mưa được làm bằng gỗ. Trên các văng, kèo, li tô được chạm khắc các hoa văn, chữ nho, hình rồng... 

Trên nóc nhà (thượng ốc) có khắc dòng chữ nho nói về thời gian chính xác năm xây dựng ngôi nhà. Tường nhà phía sau được làm bằng vôi trộn với mật mía, bồ hóng, vỏ cây Bời Lời và một số vật liệu khác. Gạch dùng để xây tường và lát nền được nung bằng rơm. Mặc dầu đã nhiều tuổi và trải qua bao thăng trầm của lịch sử, rồi thời tiết nhưng căn nhà hiện vẫn còn nguyên vẹn và được gìn giữ cẩn thận. 

Năm 2004, UBND tỉnh Hà Nam đã tổ chức chương trình "Tìm lại Nam Cao" và hoàn thành công trình tưởng niệm nhà văn liệt sỹ Nam Cao. Năm 2007, ngành VHTT&DL tỉnh Hà Nam quyết định lưu giữ ngôi nhà "Bá Kiến" để góp phần cho việc nghiên cứu sự nghiệp của nhà văn Nam Cao. Mới đây, địa phương đã cho xây dựng thêm khu nhà vệ sinh, nhà tắm để phục vụ khách đến tham quan và trồng thêm vườn chuối ngự phía trước nhà tạo nên một khung cảnh mang dáng dấp làng quê Việt Nam xưa.

Căn nhà đặc biệt

Đằng sau tác phẩm "Chí Phèo" của cố nhà văn Nam Cao, ít ai biết đến những gì còn in dấu về làng quê của ông. Ngôi nhà "Bá Kiến" hiện tại chính là nguyên mẫu trong tác phẩm của ông. Ngôi nhà hơn 100 năm tuổi, trải qua nhiều đời chủ và 2 lần "chết hụt", vốn từng thuộc sở hữu của ngụy viên Bắc kỳ Bá Bính. Bá Bính, tên thật là Trần Duy Bính (không rõ năm sinh, mất năm 1946) được cố nhà văn Nam Cao tiết lộ chính là nguyên mẫu nhân vật Bá Kiến trong tác phẩm "Chí Phèo". Đây có lẽ là lý do để cuộc đời nguyên mẫu cũng như ngôi nhà của ông này. 

Tuy nhiên, gốc gác ngôi nhà vốn là của cụ Cựu Hanh một lái buôn giàu có. Vào những năm 1910, cụ thuê gần 20 thợ nổi tiếng làm nghề mộc ở Cao Đà, phủ Lý Nhân về làm ròng rã mấy tháng trời mới xong. Cụ Hanh để lại cho con là Trần Duy Xầm. Cụ Xầm mất đi để lại cho con cả là Cựu Cát. Cựu Cát là người chơi bời nghiện ngập rượu chè, thường hay vay nợ, sau đó Cựu Cát đã gán ngôi nhà cho cụ Bá Bính. Bởi vậy, tên chủ nhân của ngôi nhà này gắn liền với tên "Bá Kiến" được người dân truyền tụng bấy lâu nay. 

Sau khi cụ Bá Bính mất, cụ đã để lại gia sản này cho con trai là Trần Duy Tảo hay còn gọi là Binh Tảo thừa kế. Khi lâm vào nợ nận, Binh Tảo có ý định bán nhà, và chính cụ Trần Thế Lễ bấy giờ đã có ý định mua ngôi nhà về xẻ làm gỗ, nhưng cụ Lễ chưa mua được thì ngôi nhà được cụ Cai Hậu, tên thật là Trần Hữu Hậu- một Việt kiều mua lại để định cư. Được biết, giá ngôi nhà lúc đó cụ Hậu mua là 4.500đồng (tương đương với hàng chục cây vàng thời bấy giờ). Chủ nhân cuối trước khi UBND tỉnh Hà Nam có quyết định lưu giữ ngôi nhà này là ông Trần Hữu Hòa, cháu cụ Cai Hậu. 

Đến năm 2007, UBND tỉnh Hà Nam đã thương thảo với bà Trần Thị Sâm (vợ ông Hòa) để mua lại ngôi nhà với giá 700 triệu đồng. Hiện giờ ngôi nhà đang giao cho UBND xã Hòa Hậu phụ trách trông coi đồng thời, đón tiếp các du khách thập phương về đây tìm hiểu và tham quan.

Căn nhà và số phận  

Những vị cao niên trong làng mỗi khi nhắc lại về số phận của căn nhà trên đều cho rằng, căn nhà cũng có số phận như con người. Chúng đều vận cho mình sự may rủi nhất định. Cũng bởi gắn với cái duyên nào đó, căn nhà đã hai lần phải "chết hụt" vì những tai nạn và những biến đổi của lịch sử. 

Ngôi nhà đặc biệt ấy vốn không do Ngụy viên Bắc Kỳ Bá Bính xây dựng, ông có được căn nhà từ việc gán nợ thế nhưng căn nhà ấy rơi vào chủ nhân khác cũng do nợ nần.    

Nói về chuyện ngôi nhà 2 lần suýt "chết hụt" chúng tôi đã may mắn gặp được cụ Trần Bá Huấn (81 tuổi), người cùng làng và biết khá rõ về ngôi nhà này. Cụ Huấn chính là một trong 2 du kích địa phương trực tiếp dập lửa cứu ngôi nhà khi thực dân Pháp phóng hỏa đốt. 


Một số chi tiết trên căn nhà được chạm trổ công phu.

Cụ Huấn kể lại: "Năm 1953, thực dân Pháp mở trận càn quét nhằm vào các làng xã nơi đây, trong đó có làng Đại Hoàng. Khi ấy tôi mới 19 tuổi, tham gia du kích địa phương và làm nhiệm vụ cắm chông. Hôm đó, lúc giặc đến làng, tôi và đồng chí Huỳnh trú ẩn tại một căn hầm bí mật gần ngôi nhà Bá Bính. Thực dân Pháp càn tới, dùng chất hóa học bôi lên cột nhà sau đó phóng hỏa đốt. Nhưng lúc lửa bắt đầu bén thì bọn chúng có kèn báo hiệu rút quân. Chúng tôi lên khỏi hầm thì thấy cột nhà đã cháy, lửa bắt đầu lan lên mái. Hai anh em vội vã dùng xô, gàu múc nước để dập lửa. Lần ấy, căn nhà đã thoát nạn". 

Lần thứ 2, cũng xảy ra khiến ngôi nhà quý giá này thiếu chút nữa không còn tồn tại. Câu chuyện gắn liền với con trai cụ Bá Bính- tức Binh Tảo, vốn là con trai của bà cả. Sau khi bà cả chết, cụ Bá Bính đã lấy vợ hai. Binh Tảo nghiện rượu, những đồ đạc trong nhà ông đều mang đi cầm cố và bán sạch. Căn nhà là tài sản quý giá nhất cũng bị ông đem ra rao bán. 

Người hỏi mua là ông Trần Thế Lễ, người vốn nổi tiếng là giàu có trong vùng thời bấy giờ. Ông Lễ gạ mua căn nhà với mục đích xẻ lấy 16 cột gỗ được làm bằng lim. Rất may, khi ý định ấy chưa được thực hiện thì một người Việt kiều là cụ Cai Hậu đã hỏi mua với mục đích định cư lâu dài. Cũng lần ấy, số phận căn nhà nhờ thuộc về cụ cai Hậu mà thoát khỏi "án tử".  

Trên thực tế, cụ Bá Bính và nhân vật "Bá Kiến" trong truyện và trong phim hoàn toàn khác nhau. Thời bấy giờ, cụ Bá Bính kiêm luôn 3 chức vụ quan trọng. Cụ là ngụy viên Bắc kỳ tương đương với đại biểu quốc hội ngày nay đồng thời kiêm Chánh tổng (phụ trách xã) và chức lý trưởng (phụ trách việc làng).  Cũng từ cụ Bá Bính, căn nhà gỗ ấy đã trở thành một "báu vật" không chỉ của riêng làng Đại Hoàng mà còn là một tài sản quý giá của người dân Việt Nam.

Pháp luật xã hội

Tin được quan tâm

Từ nay đến 1/8/2025: 5 trường hợp dù là số điện thoại chính chủ vẫn bị khóa SIM, thu hồi sim

Các nhà mạng như Viettel, Vinaphone, Mobifone thông báo từ nay đến trước 1/8/2025, sẽ có 5 trường hợp mà số điện thoại chính chủ...
Kiến thức 2 ngày, 7 giờ trước

Tìm thấy khối gỗ quý trên biển tỏa hương thơm, người đàn ông sửng sốt khi được chuyên gia định giá 3.500 tỷ đồng

Dấu vết của khúc gỗ quý nghìn tỷ đồng khiến không ít người trầm trồ, bàng hoàng khi tìm hiểu.
Kiến thức 2 ngày, 5 giờ trước

Đừng chỉ dùng lá lốt, hãy cuốn chả bằng lá này, thơm ngon hơn gấp 10 lần lại tốt cho xương khớp, ai ăn cũng mê

Khi nhắc đến món chả cuốn, lá lốt thường là lựa chọn quen thuộc. Tuy nhiên có một loại lá khác dùng cuốn chả thơm...
Địa chỉ ăn ngon 2 ngày, 7 giờ trước

10 năm tham gia Bảo hiểm Nhân thọ: Số tiền bạn rút về sẽ được bao nhiêu?

Rất nhiều người thắc mắc, sau khi tham gia Bảo hiểm Nhân thọ 10 năm, rút về sẽ được bao nhiêu tiền, hãy cùng tìm...
Kiến thức 2 ngày, 20 giờ trước

Vì sao phải rút phích cắm tivi khi vào phòng nhà nghỉ, khách sạn? Lợi ích lớn nhưng nhiều người không biết

Nhiều người khuyên nên rút phích cắm tivi khi vào phòng nhà nghỉ, khách sạn. Vậy lý do thật sự phía sau việc này là...
Đời sống số 2 ngày, 19 giờ trước

Thay đổi mức đóng bảo hiểm y tế từ ngày 1/7, người dân cần biết

Kể từ ngày 1/7, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) sẽ chính thức có hiệu lực,...
Kiến thức 2 ngày, 20 giờ trước

Tin cùng mục

Trắc nghiệm tâm lý: Chọn loài hoa mẫu đơn bạn yêu thích để kiểm tra xem tài năng của bạn vượt trội hơn người bình thường ở khía cạnh nào?

Hãy chọn một trong những loài hoa mẫu đơn dưới đây mà bạn cảm thấy ấn tượng hoặc yêu thích nhất ngay khi nhìn thấy,...
Đời sống số 5 phút trước

Nếu bạn không có 4 điều này sau tuổi 50, tuổi già của bạn chắc chắn sẽ rất khốn khổ! Vẫn chưa muộn để xem ngay bây giờ!

Khi bước vào tuổi trung niên, đặc biệt là sau 50 tuổi, mọi người cần phải lên kế hoạch trước cho nhiều việc. Tôi không...
Đời sống số 46 phút trước

Năm 2025, giáo viên có bắt buộc phải trực hè không? Nếu trực hè sẽ được hưởng chế độ gì?

Giáo viên là viên chức khi làm thêm giờ được hưởng chế độ theo quy định của pháp luật và quy chế của đơn vị...
Kiến thức 1 giờ, 6 phút trước

Khi mời người khác đi ăn, dù quan hệ tốt đến đâu cũng cần nhớ 'bốn không mời', để không bị người ta xem là kẻ ngốc

Trong giao tiếp xã hội, việc mời ăn uống là một cách phổ biến để tăng cường tình cảm giữa người với người. Tuy nhiên,...
Kiến thức 1 giờ, 6 phút trước

Bộ Công an đưa loạt đề xuất mới về VNeID, người dân cần biết

Bộ Công an công bố một loạt đề xuất quan trọng liên quan đến ứng dụng định danh điện tử VNeID, hứa hẹn mang lại...
Tin trong ngày 1 giờ, 6 phút trước

Đây là tỉnh có 'mỏ vàng' dưới biển lớn nhất Việt Nam

Địa phương này nhiều năm qua đã không ngừng phát triển, trở thành một trong những đô thị trọng điểm của Đông Nam Bộ và...
Tin trong ngày 1 giờ, 6 phút trước

Tin mới cập nhật

Không thể tin được! Quế Trân, Người đẹp sân khấu đã lên chức mẹ

Trong showbiz, chuyện đời tư của nghệ sĩ luôn là đề tài thu hút sự chú ý đặc biệt từ công chúng và giới truyền...
Chuyện làng sao 7 phút trước

Bài học khi xem phim Sex Education: Nhiều cha mẹ đang bỏ bê 1 điều rất giá trị, nếu không dạy dỗ con ngay thì sẽ ân hận!

Nhiều cha mẹ đang phạm sai lầm trong cách dạy dỗ con. Nếu nhận ra bài học sâu sắc ẩn trong phim Sex Education bạn...
Tâm sự 1 giờ, 6 phút trước

Đào Pi nghĩa là gì? Cách tăng nhanh tốc độ Đào Pi

Cơn sốt đào tiền ảo Pi - đang diễn ra rầm rộ tại Việt Nam. Nếu là người mới, bạn nên tìm hiểu những thông...
Kiến thức 1 giờ, 6 phút trước

Sao Việt 19/5: Quang Thắng từng phải uống thuốc an thần vì bị bạn diễn công kích; Tiêu chuẩn người yêu hiện tại của Ngọc Trinh

Tin sao Việt 19/5/2025: Nghệ sĩ Quang Thắng chia sẻ: 'Có những lúc tôi phải uống thuốc an thần bởi vì khi học lời không...
Chuyện làng sao 2 giờ, 35 phút trước

Bộ Công an đề xuất tăng gấp đôi mức phạt tội trốn đóng bảo hiểm xã hội

Bộ Công an trình dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó có những đề xuất đáng chú ý nhằm tăng nặng chế...
Tin trong ngày 2 giờ, 39 phút trước

Dứa đang vào mùa, ăn thường xuyên giúp ngừa ung thư nhưng ai nên tránh?

Quả dứa thơm ngon, dễ ăn và còn có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe, cung cấp vitamin C, các khoáng chất, axit amin...
Chăm sóc sức khỏe 2 giờ, 39 phút trước

Ngành học thường bị chê là 'kén người', không phải hot trend nhưng hễ chọn là giàu, thu nhập trăm triệu/tháng

Ngành học này không dành cho số đông nhưng mức lương cao ngất ngưởng.
Kiến thức 2 giờ, 39 phút trước

Chỉ hơn 1 tháng nữa, có tới hàng nghìn người không được chi trả BHYT khi đi khám chữa bệnh, là những ai?

Kể từ 1/7/2025, những chính sách liên quan tới bảo hiểm y tế (BHYT) sẽ có nhiều những thay đổi. Trong đó, người dân cần...
Kiến thức 2 giờ, 39 phút trước

Tổ Tiên khuyên răn: 'Người mở miệng là nói 3 câu này, suốt đời nghèo khó, chẳng ngóc đầu được lên', không muốn khổ cả đời nhất định phải biết

Trong giao tiếp hàng ngày, lời nói không chỉ thể hiện nhân cách mà còn có thể quyết định vận mệnh của một người. Người...
Làm sao 2 giờ, 40 phút trước

Ngôi trường chuyên có nhiều học sinh đỗ Harvard nhất Việt Nam, 1 năm 'thắng' hơn 100 giải quốc gia, được Tổng Bí thư Tô Lâm ghé thăm

Chiều ngày 14/5, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có chuyến thăm và làm việc tại Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, một ngôi...
Kiến thức 2 giờ, 40 phút trước