Danh mục

Ích mẫu, vị thuốc của quý bà

Thứ bảy, 30/11/2013 10:45

Đông y cho rằng, ích mẫu có vị đắng, tính mát, tác dụng hoạt huyết khử ứ, sinh tân, điều kinh, lợi thủy, được dùng chữa kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh, kinh nguyệt ra nhiều...

Cây ích mẫu với cái tên này đã nói lên một vị thuốc có ích (ích) cho người mẹ (mẫu). Bởi vậy trong dân ta có câu: "Nhân trần, ích mẫu đi đâu/Để cho gái đẻ đớn đau thế này". Song nó còn tác dụng trị nhiều bệnh cho chị em.

Ích mẫu còn gọi là ích minh, cây chói đèn, cây sung úy, tên khoa học là Leonurus heterophyllus, họ Lamiaceae, dùng toàn cây và hạt để làm thuốc. Cây mọc hoang, được trồng ở nhiều địa phương nước ta và nhiều nước khác trên thế giới. Dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách "Bản kinh".

Cây ích mẫu mọc hoang và trồng khắp nơi ở nước ta, là loại cỏ sống 1 - 2 năm, cao 0,6m đến 1m. Thân hình vuông, ích phân nhánh, toàn thân có phủ lông nhỏ ngắn. Lá mọc đối, tùy theo lá mọc ở gốc, giữa thân hay đầu cành mà có hình dạng khác nhau.

Lá ở gốc, có cuống dài, phiến lá hình tim, mép có răng cưa thô và sâu, lá ở thân có cuống ngắn hơn, phiến lá thường xẻ sâu thành 3 thùy, trên mỗi thùy lại có răng cưa thưa, lá trên cùng phần lớn không chia thùy và hầu như không cuống.

Hoa mọc vòng ở kẽ lá. Tràng hoa màu hồng hay tím hồng, xẻ thành hai môi gần đều nhau. Quả nhỏ, 3 cạnh, vỏ màu xám nâu.

Bộ phận dùng làm thuốc là toàn cây (Herba Leonuri) thường gọi là Ích mẫu thảo; quả (Fructus Leonuri) thường gọi là sung uý tử. Sau khi trồng được 3 - 4 tháng, khi cây bắt đầu ra hoa thì cắt để lại các chồi gốc để cây tiếp tục phát triển.

Thu hoạch cây vào lúc trời nắng, rửa sạch, dùng tươi, hay phơi trong râm để héo đem nấu cao, hoặc phơi khô để dùng dần. Ngoài cây ích mẫu mô tả trên, cần chú ý phát hiện và phân biệt cây ích mẫu Leonurus sibiricus L. (tạm gọi là cây ích mẫu hoa to) vì cây này khác cây ích mẫu nói trên ở hoa to hơn, dài hơn, lá phía trên vẫn chia 3 thùy.

Sự khác nhau giữa 2 cây là lá trên cùng không chia thùy, tràng hoa dài 9 - 12mm, môi trên, môi dưới gần bằng nhau... Leonurus heterophyllus lá trên cùng xẻ 3 thùy, tràng hoa dài 15 - 20mm, môi dưới ngắn hơn môi trên...).

Đông y cho rằng, ích mẫu có vị đắng, tính mát, tác dụng hoạt huyết khử ứ, sinh tân, điều kinh, lợi thủy, được dùng chữa kinh nguyệt không đều (rối loạn kinh nguyệt), đau bụng kinh, kinh nguyệt ra nhiều, máu ứ tích tụ sau khi sinh đẻ, làm an thai, giảm đau, làm dễ đẻ...

Hạt dùng vào thuốc phụ khoa, làm cho dạ con mau co lại, co tử cung, làm thuốc lợi tiểu. Hạt ích mẫu có vị cay, tính hơi ấm, tác dụng bổ can thận, ích tinh sáng mắt, bổ huyết, hoạt huyết và điều kinh. Mỗi ngày dùng 6 - 12g thân lá hoặc hạt sắc uống. Dùng ngoài giã đắp hoặc sắc lấy nước rửa chữa bệnh sưng vú, chốc đầu, lở ngứa...

Tuy nhiên nếu dùng ích mẫu quá liều có thể gây sảy thai.

Dưới đây là cách trị bệnh từ ích mẫu

* Kinh nguyệt không đều, thấy kinh trước kỳ (ngắn vòng), kinh ít, đau bụng trước khi thấy kinh: Dùng 20g thân lá sắc uống 10 ngày kể từ ngày thứ 14 sau kỳ kinh.

* Viêm thận cấp và phù thũng: Ích mẫu tươi 180-240g, nấu với 700ml nước và cô lại còn 300ml, chia 2 lần uống trong ngày.

* Chữa sau khi đẻ phù thũng, hoặc có thai đi đứng nhiều, xuống máu chân: Dùng ích mẫu 20g, ngưu tất, rau dừa nước mỗi vị 15g sắc uống.

* Suy nhược toàn thân và cằn cỗi ở phụ nữ: Ích mẫu 30-60g, nấu với trứng gà hay thịt gà,ăn bình thường.

* Thuốc bổ huyết điều kinh: Ích mẫu 80g, nghệ đen (Nga truật) 60g, ngải cứu 40g, hương phụ 40g, hương nhu 30g. Tất cả sao vàng tán bột mịn, luyện với mật, làm thành viên to bằng hạt đậu xanh. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 20 viên.

* Chữa can nhiệt, mắt đỏ sưng đau: Quả ích mẫu, cúc hoa, hạt muỗng, hạt mào gà trắng, sinh địa, mỗi vị 10g, sắc nước uống.

* Hạt ích mẫu (sung uý tử): Chữa phù thũng, thiên đầu thống, thông tiểu.

Cách dùng, liều lượng: Liều dùng 9 - 30g cây (thân lá) hoặc dùng 4,5 - 9g hạt, sắc nước uống. Cũng có thể dùng cây nấu cao. Dùng riêng hoặc phối hợp với ngải cứu, hương phụ, nghệ đen. Dùng ngoài lấy cây tươi giã đặp trị mụn nhọt, viêm da, lở ngứa, sưng vú và chốc đầu.

Chú ý: Không dùng ích mẫu cho người huyết hư không ứ. Phụ nữ đang mang thai uống quá liều có thể gây tai biến chảy máu nhiều.

Theo Nông Nghiệp

Tin được quan tâm

Bắt đầu từ 15/5/2025: Người dân phải dùng sang Căn cước, không được dùng Căn cước công dân, đúng không?

Việc cấp đổi từ Căn cước công dân sang Căn cước cần được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.
Kiến thức 3 ngày, 14 giờ trước

Tin vui: Công chức, viên chức được hưởng thêm 3-4 triệu đồng/tháng nhờ luật mới

Nhiều công chức, viên chức tại Hà Nội đang hưởng lợi từ chính sách tăng thu nhập theo Luật Thủ đô 2024, giúp cải thiện...
Kiến thức 2 ngày, 8 giờ trước

Cán bộ, công chức từ 30/6/2025 không thực hiện điều này sẽ bị xem là không đáp ứng yêu cầu công việc

Theo Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số yêu cầu, đến ngày 30/6, toàn bộ lãnh đạo, cán bộ, công chức phải xử lý...
Kiến thức 2 ngày, 11 giờ trước

Trước 1/8/2025: 5 trường hợp dù là số điện thoại chính chủ vẫn bị khóa SIM, thu hồi số điện thoại?

Theo quy định, những trường hợp này sẽ bị khóa SIM, thu hồi số điện thoại, người dân nên biết kẻo thiệt thòi.
Kiến thức 2 ngày, 11 giờ trước

Tin vui mới: Không cần đóng đủ 20 năm bảo hiểm xã hội, người lao động cũng có thể nhận lương hưu

Mới đây, Bảo hiểm xã hội TP HCM thông tin về những điểm mới tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trong đó có quy...
Kiến thức 2 ngày, 8 giờ trước

Kể từ bây giờ, người dân mượn xe máy ra đường phải mang theo giấy tờ này nếu không sẽ bị CSGT phạt tới 8 triệu

Xe máy là phương tiện giao thông chủ yếu và phổ biến nên hiện tượng mượn xe máy của nhau rất hay gặp. Tuy nhiên...
Kiến thức 1 ngày, 11 giờ trước

Tin cùng mục

Chăm sóc gan chính là chăm sóc cuộc sống của bạn! 4 loại thực phẩm ưa thích của gan, dù giàu hay nghèo cũng nên ăn một ít mỗi ngày

Nếu gan có vấn đề, toàn bộ cơ thể sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Vậy gan thích gì và...
Chăm sóc sức khỏe 9 giờ, 19 phút trước

Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng hầu hết những người già có thể sống đến 85 tuổi đều không ăn bốn thứ. Bạn có thích bất kỳ thứ nào trong số đó không?

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao một số người lớn tuổi có thể sống lâu và khỏe mạnh, trong khi những người khác,...
Chăm sóc sức khỏe 13 giờ, 45 phút trước

Thấy đau nhức ở “bộ phận” này, có thể là do tế bào ung thư đang 'trỗi dậy' nên cả nam và nữ đừng lơ là

Dựa trên đặc điểm của tế bào ung thư, nhiều triệu chứng ban đầu phổ biến của ung thư vẫn có thể được tìm thấy...
Chăm sóc sức khỏe 1 ngày, 3 giờ trước

Tại sao thói quen hóng 'drama tình ái' lại gây hại cho sức khỏe? Nhiều người không hề hay biết

Drama tình ái không chỉ là những câu chuyện giật gân thu hút sự chú ý mà còn phản ánh nhiều khía cạnh của tâm...
Chăm sóc sức khỏe 1 ngày, 5 giờ trước

Bị bệnh sởi một lần rồi có thể bị mắc lại nữa không?

Nhiều phụ huynh lo lắng khi các ca mắc bệnh sởi ngày càng tăng. Bên cạnh đó, không ít người thắc mắc đã tiêm phòng...
Chăm sóc sức khỏe 1 ngày, 6 giờ trước

Tại sao nên hạn chế ăn thịt gà và thịt bò vào tháng 4?

Tháng Tư, thời điểm giao mùa, mang đến những thay đổi về nhiệt độ và độ ẩm, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của...
Chăm sóc sức khỏe 1 ngày, 9 giờ trước

Tin mới cập nhật

Sao Việt 6/4: Hình ảnh Thuỳ Tiên khóc lóc vật vã ngay sau thông tin bị cấm xuất cảnh; Tình trạng Kỳ Hân sau ca phẫu thuật gãy xương đùi

Tin sao Việt 6/4/2025: Thông tin về Hoa hậu Thuỳ Tiên hiện đang được công chúng quan tâm hơn bao giờ hết. Kỳ Hân bị...
Chuyện làng sao 23 phút trước

Tào Tháo chết vì bệnh gì?

Khi mắc bệnh, Tào Tháo đã mời Hoa Đà đến thăm khám. Nhưng vì không nghe lời thần y mà Tào Tháo chết.
Kiến thức 35 phút trước

Từ nay, bán xe mà không thu hồi biển số xe sẽ bị phạt tới 8 triệu đồng?

Theo quy định, người bán sẽ cần phải làm thủ tục giữ lại biển số xe, nếu như không thực hiện sẽ bị phạt nặng,...
Kiến thức 2 giờ, 31 phút trước

Tuyển sinh 2025, hơn 120 trường đại học xét tuyển học bạ

Hiện nhiều trường đại học đã công bố phương án tuyển sinh năm 2025. Trong đó, hơn 120 trường vẫn xét tuyển bằng kết quả...
Dòng sự kiện 2 giờ, 35 phút trước

Những con giáp nào cần thận trọng vào thứ Hai ngày 7 tháng 4, tức ngày 10 tháng 3 âm lịch?

Thời tiết là biểu hiện tập trung của các quy luật tự nhiên và việc bắt kịp thời đại chính là giải pháp lâu dài....
Đời sống số 2 giờ, 18 phút trước

Trắc nghiệm tâm lý: Bạn thích bó hoa nào nhất? Hãy thử xem bạn sẽ trở thành người vợ như thế nào sau khi kết hôn?

Bó hoa mà bạn thích có thể tiết lộ khá nhiều điều về tính cách và cách bạn sẽ trở thành người vợ sau khi...
Đời sống số 3 giờ, 35 phút trước

Từ nay tới hết năm 2025, CSGT toàn quốc tập trung xử lý các vi phạm giao thông này

Vi phạm giao thông năm 2025 được xử lý nghiêm khắc xiết chặt hành vi tham gia giao thông hơn so với trước đây, người...
Kiến thức 3 giờ, 35 phút trước

Có bắt buộc mọi trường hợp đi bộ sang đường phải vẫy tay báo hiệu?

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 đã có quy định rõ về việc người đi bộ sang đường đúng cách và...
Dòng sự kiện 3 giờ, 5 phút trước

Trường THPT top đầu tại Hà Nội bỏ tuyển thẳng lớp 10, học sinh phải thi theo đề riêng của trường

Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành (trường Đại học Sư phạm Hà Nội) vừa công bố thông tin tuyển sinh lớp 6 và lớp 10, năm...
Tin trong ngày 3 giờ, 25 phút trước

Những trường hợp không được vượt xe dù không có biển cấm, tài xế cần lưu ý để tránh bị phạt nặng

Dù không có biển báo cấm vượt, tài xế cũng không được phép vượt xe khi ở những tình huống này.
Kiến thức 4 giờ, 35 phút trước